3-go maja 1983 roku z inicjatywy trójki rodziców dzieci z upośledzeniem umysłowym powstało w Jarosławiu Koło Pomocy Dzieciom Specjalnej Troski, wzorowane na funkcjonujących już od pewnego okresu w Rzeszowie i Przemyślu. W krótkim czasie odbyło się inauguracyjne spotkanie, na które przybyły 24 rodziny. Na zebraniu wybrany został pierwszy Zarząd Koła.
Pierwsze wspólne kroki, inicjatywy, wzajemne poznawanie się, doświadczanie, odkrywanie poczucia wspólnoty. Prowizoryczne biuro Koła mieściło się w prywatnym mieszkaniu jednego z rodziców. Ówczesne władze nie widziały problemu osób najciężej niepełnosprawnych - zdarzało się, że kwestionowały sens organizowania się rodziców, często biernie przeszkadzając. Zresztą w tym okresie niewiele osób spoza środowiska dostrzegało potrzeby dzieci niepełnosprawnych i ich rodziców. Tymczasem działalność Koła zataczała coraz szersze kręgi - pod koniec 1983 roku skupiało już 60 rodzin. Do Koła przyjmowano dzieci z wszelkiego rodzaju niepełnosprawnością.
W pierwszym okresie istotnym było bowiem dokonanie rozpoznania potrzeb, stworzenie bazy informacyjnej o osobach niepełnosprawnych i w konsekwencji dotarcie z pomocą do jak najszerszej grupy rodziców. Jarosław i okolice, Sieniawa, Pruchnik, Radymno, Przeworsk i Lubaczów - to początkowy teren działania Koła. Prowadząc rozpoznanie, tworzono jednocześnie koncepcję dalszego rozwoju - jakie formy opieki i wsparcia są najbardziej niezbędne i efektywne, co w hierarchii potrzeb jest najważniejsze. Rodzice dzieci głębiej upośledzonych na specjalistyczne konsultacje wyjeżdżali do Krakowa czy też Warszawy - nie wszystkich było jednak na to stać, stąd też organizowano spotkania z lekarzami na miejscu w Jarosławiu.
Nawiązywano liczne kontakty z różnorodnymi specjalistami z zakresu neurologii, ortopedii i rehabilitacji. Co roku organizowano okolicznościowe imprezy, wspólne wyjazdy rekreacyjno-rehabilitacyjne, spotykano się w domach z okazji imienin czy urodzin dzieci. Poczucie wspólnoty, celowe działanie miało i inny bardzo zauważalny przejaw - rodzice wraz ze swoimi dziećmi zaczęli być widoczni na ulicach miasta - czy to podczas spacerów, załatwiania drobnych spraw urzędowych, czy też coniedzielnej mszy świętej.
W roku 1984 po wielu staraniach organizacja uzyskała zgodę władz miasta na utworzenie w przedszkolu na os. Kombatantów w Jarosławiu 10-osobowej grupy dla dzieci niepełnosprawnych w wieku od 5 do 10 lat. Radość trwała zaledwie 4 lata - pod pretekstem braku środków finansowych grupa została rozwiązana. W tym samym roku rozpoczęła się również wieloletnia akcja zaopatrywania dzieci i dorosłych w wózki inwalidzkie i inny sprzęt rehabilitacyjny. Całą akcję prowadzono przy wsparciu wolontariuszy. Poza granicami kraju (w Holandii, Szwecji, Belgii i Niemczech) wyszukiwano darczyńców, chcących zaangażować się w działalność na rzecz polskich niepełnosprawnych dzieci- pozyskany czy też nowo zakupiony sprzęt trafiał dzięki temu do Jarosławia. Nieco później organizatorzy akcji uzyskali od Kurii Biskupiej w Przemyślu upoważnienia do działania i reprezentowania Komisji Charytatywnej Episkopatu Polski na południową Polskę, a razem z tym zagraniczne i krajowe kontakty oraz posiadany aktualnie sprzęt rehabilitacyjny. Punkt rozdawnictwa sprzętu, wózków, leków, pieluchomajtek i odżywek zakończył swoją działalność dopiero w 1992 roku.
W roku 1991 nastąpiła reorganizacja działalności Koła. 5 lutego na zebraniu sprawozdawczo-wyborczym ogłoszono rozwiązanie Koła Pomocy Dzieciom Specjalnej Troski w Jarosławiu. Powodem była rezygnacja członków Zarządu i dwie kolejne nieudane próby wyboru nowego zarządu.
Z perspektywy lat można stwierdzić, że był to ten moment kryzysu, który mógł zaprzepaścić dotychczasowy wysiłek. 21 maja kilka osób z poprzedniego Zarządu zorganizowało zebranie rodziców, na którym powołano nową organizację - Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom z Upośledzeniem Umysłowym. Zasięg działania stowarzyszenia ograniczono do Jarosławia i okolic, a członkami mogli być tylko rodzice dzieci z upośledzeniem umysłowym. Deklaracje członkowskie podpisało 60 osób. Wybrano nowy Zarząd. W tym czasie Komitet Pomocy Osobom z Upośledzeniem Umysłowym przy Zarządzie Głównym TPD w Warszawie rejestrował się jako samodzielna organizacja - Polskie Stowarzyszenie na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym.
10 marca 1992 roku w Zarządzie Głównym PSOUU została zarejestrowana kolejna jednostka terenowa Stowarzyszenia - Koło w Jarosławiu.
Nowe realia umożliwiły dokonanie pierwszego znaczącego przełomu - władze miasta wskutek usilnych starań członków Koła przekazały na potrzeby planowanej do uruchomienia pierwszej placówki, jedną czwartą budynku byłego żłobka przy ulicy 3-go Maja 39. Od tego rozpoczęła się konsekwentna realizacja rodzicielskiej koncepcji wspierania dzieci z upośledzeniem umysłowym.
Uruchomienie Ośrodka Rehabilitacyjno Wychowawczego (obecnie Ośrodka Rehabilitacyjno Edukacyjno Wychowawczego) przygotowanego i zorganizowanego według pomysłu i koncepcji rodziców odbyło się 15 marca 1993 roku. Zajęcia z rehabilitacji ruchowej, logopedii, rewalidacja indywidualna i opieka to była całkowicie nowa jakość dla 22 dzieci uczęszczających do placówki. W krótkim czasie liczba dzieci korzystających z zajęć wzrosła do 37, w kolejnych latach 54, 67..... aż do 155 w 2004r.
Rozwój placówki następował w wielu obszarach - dokonano wielu remontów i modernizacji obiektu, poszukiwano nowoczesnego sprzętu i wyposażenia, stale też wzrastała liczba zatrudnionych specjalistów.
W 1996 roku Koło dotarło do momentu, w którym potrzeby przerosły możliwości lokalowe - koniecznością stało się pozyskanie następnego obiektu. Cel był jasno określony - stworzyć lepsze warunki dzieciom w Ośrodku i doprowadzić do uruchomienia kolejnej placówki, tym razem dla młodzieży -Warsztatu Terapii Zajęciowej. W sierpniu 1996 roku zamierzenie to zostało uwieńczone sukcesem - w dotychczasowym budynku uruchomiono Warsztat Terapii Zajęciowej dla 30 uczestników, a od pierwszego września OREW przeniesiono do nowego obiektu na os. Witosa 18 (znamiennym jest, że Rada Miasta Jarosławia przekazała ten budynek Stowarzyszeniu przewagą 1 głosu przy głosowaniu uchwały).
Działalność Koła (nie bez przeszkód zresztą) stawała się coraz bardziej zauważalna i wciągała coraz to nowych rodziców i wielu ludzi spoza środowiska. Tworząc Warsztat Terapii Zajęciowej Stowarzyszenie budowało już zręby systemu, który zapewniłby osobom z niepełnosprawnością intelektualną właściwe wsparcie od urodzenia, aż do późnej starości. W tym okresie drogą prób i błędów uruchomiono Dzienne Centrum Aktywności dla młodzieży z upośledzeniem umysłowym, która ze względów formalnych nie mogła już uczęszczać do Ośrodka, a nie zakwalifikowała się do WTZ, Pensjonat Krótkiego Pobytu do realizacji treningu mieszkaniowego, przeprowadzono dwa równoległe autorskie programy treningu zawodowego osób z upośledzeniem umysłowym (jeden tzw. "Program J" według autorskich założeń rodziców, drugi przy współpracy z niemieckim stowarzyszeniem finansowany ze środków unijnych).
Jednocześnie stale rozwijane były działające placówki - nowe formy zajęć, nowe metody. W tym czasie Koło ugruntowuje też swoje miejsce w lokalnej społeczności - organizuje różnorodne imprezy (konferencje naukowe, przeglądy twórczości artystycznej, jarmarki - o zasięgu ogólnopolskim i międzynarodowym), przeprowadza akcje integrujące osoby z upośledzeniem umysłowym z osobami zdrowymi, staje się partnerem dla władz samorządowych i różnych instytucji, czego wyznacznikiem są przyznawane liderom honorowe odznaczenia i wyróżnienia.
Kolejny etap rozwoju działalności nastąpił w 2000 roku. Ponad 3 letnie starania owocują utworzeniem i uruchomieniem Środowiskowego Domu Samopomocy dla 20 uczestników (luty 2000), a miesiąc wcześniej uruchomieniem Ośrodka Wczesnej Interwencji dla 160 dzieci. Tym samym w 2000 roku Koło prowadzi już 4 placówki:
- Ośrodek Wczesnej Interwencji,
- Ośrodek-Rehabilitacyjno-Edukacyjno-Wychowawczy,
- Warsztat Terapii Zajęciowej,
- Środowiskowy Dom Samopomocy.
Dzieciom, młodzieży i dorosłym z upośledzeniem umysłowym oferuje zróżnicowaną, uwzględniającą indywidualne potrzeby pomoc. Zapewnia specjalistyczne oddziaływanie - stowarzyszenie zatrudnia blisko 90 pracowników różnych profesji. Zabezpiecza też dowóz do placówek - Koło posiada 8 własnych mikrobusów do przewozu osób niepełnosprawnych. Organizuje cykliczne imprezy dla uczestników placówek i ich rodzin, szkolenia dla rodziców podnoszące ich kwalifikacje, turnusy rehabilitacyjne i wiele innych form wsparcia. Działalność Koła obejmuje już teren 5 powiatów: jarosławskiego, przeworskiego, leżajskiego, przemyskiego i lubaczowskiego.
Równolegle do innych działań wiele czasu poświęcane jest na najistotniejsze z punktu widzenia osób dorosłych zagadnienia -samodzielne jak to tylko możliwe życie, pracę, aktywność we wszelkich zakresach życia człowieka. Końcem 1998 roku Zarząd Koła rozpoczął całkowicie nową, nawiązującą do źródeł ruchu rodziców inicjatywę budowy Grupowego Domu Rodzinnego - formy mieszkalnictwa chronionego. Koło uzyskało na ten cel działkę budowlaną od Urzędu Miasta Jarosławia. Zawiązana została Nieformalna Grupa Społeczeństwa Obywatelskiego (aktualnie 98 osób różnych profesji), dzięki której powstały nieodpłatnie plany budynku, wykonano wiele robót budowlanych, itp. Dom jest aktualnie w stanie surowym otwartym, a zakończenie budowy przewidywane jest na rok 2005. Plany na kolejne dwa lata zawierają rozpoczęcie działań związanych z budową kolejnych trzech domów - w tym dwóch zlokalizowanych na innych działkach budowlanych.
W 2003 r. Stowarzyszenie pozyskało 2 nowe lokale na jarosławskiej starówce, gdzie w 2004 r uruchomiona została Galeria Przedmiotu - herbaciarnio-kawiarnia, centrum wystaw różnorodnych twórców, miejsce spotkań z ciekawymi ludźmi, jedyna w swoim rodzaju ogólnodostępna pracownia ceramiczno-plastyczna i sklep w którym można zakupić wyroby rękodzielnicze wykonane przez osoby niepełnosprawne. Galeria stanowi miejsce treningu zawodowego osób z niepełnosprawnością intelektualną (obsługa herbaciarni, obsługa kursów z zakresu ceramiki -terapeuci) - docelowo znajdzie tam pracę co najmniej 4 osoby niepełnosprawne.
Mariusz Mituś
Serwis fotograficzny:
